جدول وزن فعلهای ثلاثی مزید
فعلهای ثلاثی به دودسته تقسیم می شوند.
الف) ثلاثی مجرّد: اولین صیغه ماضی آن تنها دارای سه حرف است. کتبَ ، خرجوا ، یأمرون ............
ب) ثلاثی مزید: اولین صیغه ماضی آن از سه حرف بیشتر باشد: کاتبَ ، یستخرجون ، تناصرا......
فعلهای ثلاثی مزید دارای وزن است(قیاسی)وبهترین راه برای یادگیری آنها شناخت وزن آنهاست.
«معیار تشخیص ثلاثی مجرّد ازمزید:صیغه اول فعل ماضی است.»
ابواب ثلاثی مزید
|
باب |
ماضی |
مضارع |
أمر |
مصدر |
حرف اضافه |
کاربرددرمعنی |
توضیحات |
|
إِفعال دَخَلَ |
أَفعَلَ أَدخَلَ |
یُفعِلُ یُدخِلُ |
أَفعِل˙ أَدخِل˙ |
إِفعال إِدخال |
« ا » « ا » |
متعدّی کردن
|
داخل شد داخل کرد |
|
تفعیل قدمَ |
فَعَّلَ قَدَّمَ |
یُفَعّلُ یُقَدِّمُ |
فَعِّل˙ قَدِّم˙ |
تَفعیل تَقدیم |
« ع » « د » |
متعدّی کردن |
« ّ » نشانه تکرارحرف است |
|
مُفاعِله کتبَ |
فاعلَ کاتبَ |
یُفاعلُ یُکاتِبُ |
فاعِل˙ کاتِب˙ |
مفاعله مکاتِبه |
« ا » « ا » |
مشارکت |
مصدردوم «فِعال» کِتاب |
|
تَفَعُّل علمَ |
تَفَعَّلَ تَعَلَّمَ |
یَتَفَعَّلُ یَتَعَلَّمُ |
تَفَعَّل˙ تَعَلَّم˙ |
تَفَعُّل تَعَلُّم |
« ت؛ع» « ت؛ ل» |
مطاوعه واثرپذیری فعل |
یادگرفت |
|
تفاعُل نصرَ |
تَفاعَلَ تَناصَرَ |
یَتَفاعَلُ یَتَناصَرُ |
تَفاعَل˙ تَناصَر˙ |
تَفاعُل تَناصُر |
« ت؛ا» « ت؛ا» |
مشارکت دوطرفه |
|
|
إِفتِعال کسبَ |
إِفتَعَلَ إِکتَسَبَ |
یَفتَعِلُ یَکتَسِبُ |
إِفتَعِل˙ إِکتَسِب˙ |
إِفتِعال إِکتِساب |
« ا؛ ت » « ا ؛ ت » |
مطاوعه واثرپذیری فعل |
حروف اضافه حروف 1و3 |
|
إِنفِعال قلبَ |
إِنفَعَلَ إِنقَلَبَ |
یَنفَعِلُ یَنقَلِبُ |
إِنفَعِل˙ إِنقَلِب˙ |
إِنفِعال إِنقِلاب |
« ا ؛ ن » « ا ؛ ن » |
مطاوعه واثرپذیری فعل |
حروف اضافه حروف 1و2 |
|
إِستِفعال خَرَجَ |
إِستَفعَلَ إِستَخرَجَ |
یَستَفعِلُ یَستَخرِجُ |
إِستَفعِل˙ إِستَخرِج˙ |
إِستِفعال إِستِخراج |
« ا؛س؛ت» « ا؛س؛ت» |
طلب ودرخواست |
|
# ماضی بابهای « تَفَعُّل » و « تَفاعُل » دارای حرف « ت » است .بامضارع وامر إشتباه نشود.